شیوه های کنترل فساد اداری

شیوه های کنترل فساد اداری

 پژوهشگر: محسن فرهادی نژاد

(ارائه شده در دومین همایش علمی و پژوهشی نظارت و بازرسی در کشور)

کلید واژه‌ها: فساد اداری، انواع فساد اداری، علل ظهور و گسترش فساد اداری، پیامدهای فساد اداری، روشهای کنترل فساد اداری

نظر به اینکه مقابله با فساد اداری، از جمله موارد تأکید شده در اهم سیاستها و خط مشی‌های کلان نظارت و بازرسی، محورهای اصلی و اهداف تفصیلی برنامه‌های نظارت و بازرسی سازمان است، توجه و مداقه در محتوای نوشتار حاضر می‌تواند مفید و راهگشا باشد.

مروری بر روشهای کنترل فساد اداری با رویکرد مدل عرضه‌ و تقاضای فساد

• فساد، مسأله‌ای است که در تمام ادوار، گریبانگیر دستگاهها و سازمانها بوده و هسته اندیشه بسیاری از صاحبنظران را تشکیل ‌داده است.

فساد اداری نیز به عنوان یکی از عمومی‌ترین اشکال فساد، پدیده‌ای است که مرزهای زمان و مکان را درنوردیده و به زمان و جامعه خاص تعلق ندارد.

• فساد را می‌توان فرزند ناخواسته سازمان تلقی کرد که در نتیجه تعاملات گوناگون در درون سازمان و نیز به مناسب تعامل میان سازمان و محیط آن به وجود آمده است.

• «فساد اداری، بخشی از مجموعه مسایلی است که سازمانها در دوره عمر خود به ناگزیر آن را تجربه می‌کنند». این مجموعه مسائل به معضلاتی اشاره دارد که به طور عمده ریشه‌های آن در خارج از سازمان قرار داشته ولی «آثار» آن، سازمانها را متأثر می‌کند.

به عنوان مثال بالا بودن نرخ بیکاری، میزان سلطه روابط غیر رسمی و سنتی بر ارتباطات میان افراد، میزان بلوغ نظام سیاسی و …. بر حجم فساد اداری یک جامعه تأثیر می‌گذارد و از سوی دیگر فساد اداری بر کارآیی نظام اداری و مشروعیت نظام سیاسی

اثرات نابهنجاری خواهد گذارد که این تعامل باعث ایجاد دوری باطل ومارپیچی نزولی می‌شود که در نهایت سازمان و جامعه را به انحطاط و افول خواهد کشاند.

از این رو با پدیده‌هایی از جنس فساد اداری که ریشه در زمینه‌ها و عوامل گوناگون و متنوعی دارند باید به صورت نظام‌مند (سیستمی) روبرو شد و به ارائه راه حلهای جامع اندیشید.

• در این نوشتار با امعان نظر به چنین نگرشی، به اجمال بعضی روشهای کنترل فساد اداری مورد بررسی قرار می‌گیرند.

• از آنجا که کارکنان و شهروندانی که در یک اقدام فاسد درگیر می‌شوند به ارزیابی منافع و هزینه‌های این اقدام می پردازند، بنابراین روشهایی برای کنترل فساد، مؤثر تلقی می‌شوند که به نحوی سبب «کاهش منافع یا افزایش هزینه‌های مورد انتظار» برای عوامل دخیل در مسأله بشوند.

به چنین روشهایی، «مبارزه با فساد در چارجوب مدل عرضه و تقاضای فساد» اطلاق می‌شود.

• روشهای مؤثر کنترل فساد اداری باید حداقل یکی از نتایج ذیل را به دنبال داشته باشد:

الف) تقاضا برای فساد اداری را کاهش دهد.

ب) هزینه‌های ارایه خدمات فساد آمیز را برای کارکنان و مرتکبان فساد افزایش دهد.

ج) خطر کشف و دستگیری عاملان فساد را افزایش دهد.

اقدامات و شیوه‌هایی که تقاضای شهروندان را برای خدمات آمیخته با فساد ادرای کاهش می‌دهد:

۱) مقررات زدایی (حذف، کاهش یا تغییر در مقررات و رویه‌های اداری پیچیده یا غیر ضرور)

۲) اطلاع رسانی و بالا بردن سطح آگاهیهای عمومی نسبت به آثار زیانبار فساد اداری بر زندگی فردی و اجتماعی

اقداماتی که عرضه فساد اداری را از سوی کارکنان کاهش می‌دهد:

۱) اصلاح نظام اداری  (اصلاح و بهبود تشکیلات، روشها، مدیریت مالی و …. به صورتی که ارتباط مستقیم ارباب رجوع و کارکنان را به حداقل رسانده و سرعت انجام کار را افزایش دهد)

۲) جلوگیری از فساد استخدامی (شفافیت در فرآیند و نتایج انتخاب و نیز برقراری مکانیزمهای منطقی و روش در انتصاب‌ها و ارتقاهای شغلی سازمانی)

۳) افزایش سطح رفاه و حقوق و مزایای کارکنان دولت و بهبود وضع اقتصادی آنان

۴) افزایش زمینه‌های نظارت عمومی بر دستگاههای دولتی (تقویت نظارت نهادهای مدنی از جمله احزاب، اتحادیه‌های صنفی، رسانه‌های گروهی و … به منظور افزایش پاسخگویی سازمانها)

روشهایی که عرضه و تقاضای فساد را با هم کاهش می‌دهد:

۱) افزایش انگیزه و تشویق کارکنان سالم و شهروندان به ارسال اطلاعات و افشا گری موارد تخلف

۲) تسهیل جریان اطلاع رسانی (در راستای تحدید ابعاد فساد اداری)

تهیه و تنظیم:

معاونت پژوهشی مرکز پژوهش و برنامه‌ریزی

آذر ماه سال ۱۳۸۷

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *